جابه جا: موقعیت فعالان زن و سهمیه بندی جنسیتی در دانشگاه ها


۱۵ اردیبهشت ۱۳۹۴


محبوبه عباسقلی زاده


جا به جا سلسله گفت‌وگوهایی است از محبوبه عباسقلی‌زاده با فعالان جنبش زنان. این برنامه که گفت‌وگویی است از محبوبه و سه تن از فعالان جنبش زنان داخل ایران، به آرایش کنونی نیروهای جنبش زنان، فعالیت‌های نوین در داخل ایران و نوآوری‌ها و روش‌های جدید این فعالان در ایران می‌پردازد:
 .
محبوبه عباسقلی زاده
من خیلی خوشحالم که بعد از سالها دور هم جمع شده‌ایم، هرچند از طریق اسکایپ و از راه دور
پروسه کمپین سهمیه‌بندی جنسیتی چطور بوده است؟ و آیا می‌شود مولفه‌هایی را در ساختار جنبش زنان از روی حرکت شما شناسایی کرد؟

.
فروغ سمیعی نیا
وقتی در سال تحصیلی ۹۱-۹۰ دفترچه‌های کنکور آمدند و دیدیم خیلی از رشته‌ها برای زنان حذف شده بود یا سهم زنان کم شده بود، یا در دانشگاه‌ها سهمیه‌بندی شده بود، به طور جمعی – بیشتر با حضور فعالان زنان – تصمیم گرفتیم برای رفع این تبعیض کاری بکنیم. شکایت به دیوان عدالت اداری از ۳۶ دانشگاه و آموزش عالی و سازمان سنجش، نخستین کاری بود که کردیم.
.
وحیده مولوی
این نوآوری یا تفاوت روش‌های کار در بخش‌های دیگر جنبش زنان و در کارهای دیگری که در حال انجام است تا حدودی اتفاق افتاده است. مثلا تا پیش از این فعالیت‌هایمان مطالبه‌محور بود و نگاهمان بیشتر به دولت، حاکمیت یا مجلس بود و درخواست‌هایی از آنها داشتیم؛ اما این دید بعد از جنبش سبز از بین رفته و در واقع ما دیگر انتظاری نداریم که کسی بیاید و برای ما کاری انجام بدهد.
 .
پرستو الهیاری
صرف نظر از این که کسی خواستار تغییر یا اصلاح قانون اساسی شود، ما با همین قانون اساسی موجود دولت را متهم کرده‌ایم؛ این یک جور نوآوری است و یک جور برگ برنده است که به هر حال قرار است دادگاهی تشکیل بشود که ما به عنوان شاکی در آن حضور داشته باشیم و و تمام این ۳۸ خوانده‌ای که ما ازشان شکایت کرده‌ایم بیایند جلوی ما و جواب ما را بدهند.
.
محبوبه
مسئله این است که گفتمانی که پشت این ماجرا وجود دارد چقدر نو است؟
.
وحیده
نظر من این است که این اتفاقا شبیه به کارهایی است که قبلا انجام داده بودیم. یعنی یک بچه‌ای است که از آن جا متولد شده و اگر هم قرار است یک گفتمان جدید شکل بدهد، نخست این که در مسیر کار می‌تواند این گفتمان را تولید کند و دوم این که با پاسخی که ما از طرف مقابل می‌گیریم، آن وقت می‌شود یک نوآوری ایجاد کرد. بر خلاف دوستان من فکر می‌کنم در این بخش ما خیلی هم متفاوت عمل نکرده‌ایم و پا جای پای گذشتگان جنبش زنان گذاشته‌ایم و همان مسیر را داریم می‌رویم. اما فعالیت‌هایی که دارد روی خشونت انجام می‌شود متفاوت است و می‌توان گفت چیز جدیدی خلق شده است.
.
پرستو
می‌توان گفت این کار را بچه‌های دانشجویی در دانشگاه پیش برده‌اند.
.
فروغ
کسانی که جمع شده‌ایم لزوما از طیف‌های فکری مشابه نیستیم، اما به هر حال روی یک حداقل‌هایی توافق داریم.
.
محبوبه
این طیف‌های فکری چگونه است؟
.
وحیده
در عین حال که فعالان کنونی در جنبش زنان یک سری مولفه‌هایی که پیش از این هم داشتند، حفظ کرده‌اند – در بخشی متاسفانه و در بخشی خوشبختانه – یک چیزهایی هم  بینمان عوض شده است.
.
پرستو
پیش از سال ۸۸ خط‌کشی‌های زیادی بود که مثلا این کار را فلان گروه انجام می‌دهد، پس من دیگر وارد آن نمی‌شوم یا برعکس. یا مثلا یک جور احساس تعلق یا هویت‌طلبی یا برچسب زدن روی کارها. اما الان هر کدام از ما قبل از ۸۸ در یک گروهی بودیم که از آن هویت گروهی می‌گرفتیم و بینمان مشترک نبود، اما اکنون داریم سر موضوعی مشترک با هم در یک گروه جدید کار می‌کنیم.
.
محبوبه
می‌گویید تعلق گروهی کم شده؛ حالا چه چیزی جایگزین این تعلق گروهی شده؟ آیا فردگرایی بیشتر شده است؟
.
وحیده
چیزی که اکنون بیشتر وجود دارد همدلی است. اگر اشتباه می‌کنم دوستان اصلاحم کنید. بعد از ۸۸ یک همدلی بین همه مردم وجود داشت که در سطح اجتماع کم کم از بین رفت، اما فکر می‌کنم ما به عنوان فعال مدنی و فعال زنان آن را حفظ کرده‌ایم. شاید قبلا هم حس‌هایی وجود داشت، اما من شخصا خودم الان احساس دیگری دارم که این یک مشکل مشترک است که باید با هم حلش کنیم جدای این که چه اختلافاتی داریم.
.
محبوبه
این نگاهی که می‌گویی چقدر می‌تواند نگاه شخصی خودت باشد؟ یا این که این موضوعی گروهی است و همه همین طور فکر می‌کنید؟
.
فروغ
من هم مثل وحیده فکر می‌کنم. بعد از ۸۸ ما به خاطر مهاجرت‌ها یا یک عده به خاطر شرایطی که به وجود آمد منفعل شدند. تعداد کسانی که در حوزه زنان فعالیت می‌کنند خیلی کم شد. اما من در فعالان زنان زیاد دیده‌ام که افرادی که پیشتر با هم مرز داشتند، آمده‌اند و دور هم جمع شده‌اند و کار جدیدی را شروع کرده‌اند.  یک نمونه از همین کارها هم نشستی است که جنبش زنان اخیرا برگزار کرد به نظرم این را نشان می‌داد.
.
محبوبه
این نکته خیلی مهمی است که شما می‌گویید که به رغم سوابق گروهی که داشته‌اید توانسته‌اید دور هم قرار بگیرید و سازوکاری طبیعی و مسطح داشته باشد. اما شاید بتوان تردید کرد درباره‌ی این که ائتلاف‌ها چقدر می‌تواند مبنای فردی داشته باشد؟ این را به این دلیل می‌گویم که شما دقیقا وقتی یک نشستی را با عنوان بررسی چالش‌ها و مسائل جنبش زنان برگزار کردید همزمان یک نشست دیگری بود که ائتلافی از فعالان زنان برای نقد منشور حقوق شهروندی که دولت روحانی ارائه داده بود؛ اما این دو گروه با هم کار نمی‌کند. شاید هنوز این گروه‌بندی‌ها وجود دارد و شما طیفتان به هم نزدیک شده و آنها به هم نزدیک شده‌اند و کماکان ما هنوز در همان گروه‌گرایی هستیم؟
.
پرستو
نشست حقوق شهروندی دست یک گروه برگزارکننده بود که کسانی را دعوت کرده بود، سخنرانانش را دعوت کرده بود، اما این نشست بررسی چالش‌ها و چشم‌انداز فعالیت مدنی زنان برنامه‌ای بود که با مجموع گروه‌ها و افراد مختلف تشکیل شده بود. بنابراین جنس این دو با هم فرق داشت.
.
محبوبه
خودتان فکر می کنید کاری که شروع کردید چقدر می‌تواند نیازها و مسائل مثلا یک دانشجوی عرب اهوازی، یا ترک اردبیلی یا کرد سنندج را پوشش بدهد؟
.
پرستو
این تفارت‌های چند رنگ را ما ناخود‌آگاه پذیرفته‌ایم و نادیده گرفته‌ایم. زیرا جنس کار جوری است که عملا نمی‌توانی بگویی فقط دختر تهرانی سهمیه‌اش در دانشگاه حذف شده است. زیرا ۳۶ دانشگاه مختلف در ۳۶ شهر گوناگون بوده‌اند که سهمیه تمام زنان ایران را حذف کرده‌اند. بنابراین فرقی نمی‌کند که آن زن کرد باشد، ترک باشد، بلوچ باشد، عرب یا لر باشد. یا از طرفی هر مذهب و دینی داشته باشد. مثلا اگر بهایی باشد که بدتر اندر بدتر است. یعنی یک حذف سهمیه‌ی تبعیض جنسیتی بوده، یک تبعیض دیگر (دینی) هم به آن اضافه شده است.
.
محبوبه
اما این که زنان اقلیت خودشان را در این حرکت‌ها ببینند، چیزی است که با این که این مطالبه وجود دارد، اما هنوز حرکت‌های شما نتوانسته خودش را نشان بدهد. یعنی حرکت شما این ظرفیت را دارد، اما انگار شما به آن توجه نکرده‌اید. آیا من اشتباه می‌کنم؟
.
پرستو
شما درست می‌گویید. هنوز کسی برای هم‌افزایی با اقلیت‌ها و مشکلات و مسائل ما وارد این حوزه نشده است. برای این که شاید هنوز خود این پروژه یک چیز کوچکی است که هنوز یک چشم‌انداز بلندی برای خودش ندارد. دلیلش هم این است که ما هنوز پتانسیل این را نداریم که همه این‌ها را توی همین فرجه اعلام شکایت و دادخواهی از قوه قضاییه به آن برسیم. شاید این هم بنوعی از سر باز کردن باشد. مانند بقیه توجیهاتی که مثلا می‌گویند نمی‌توانیم و ما کم هستیم و این حرفها … درستش این است که باید به همه‌ی این‌ها فکر بشود اما صادقانه‌اش این است که تا کنون نشده است.
.
محبوبه
اما یک نکته هم این است که شما اکنون دارید همان حرکتی را انجام می‌دهید که مثلا در کمپین نه به لایحه خانواده انجام شده. مثلا جمع‌آوری امضاها و بردنش جلو مجلس و تلاش برای حرف زدن با نماینده‌ها. فکر می‌کنید این کار چقدر می‌تواند موثر باشد؟ چه تحلیلی دارید برایش؟ چرا تعدادتان این قدر کم بود؟
.
پرستو
این جا دو بحث وجود دارد. اول این که عکس‌هایی که از رفتن ما به مقابل مجلس منتشر شد شاید حدود دو سوم کسانی بود که حضور داشتند، به دلیل مشکلاتی از جمله این که عکس‌برداری ممنوع بود. یا این که عده‌ای زودتر آمده بودند و رفته بودند در زمان عکس گرفتن و موضوعات فرعی مانند این. بحث دیگر این که اتفاقا کسانی که جلو مجلس آمده بودند کمترینشان اعضای گروه اعتراض به سهمیه‌بندی آموزشی بودند. خیلی‌شان کسانی بودند که فقط ما را برای رفتن به جلو مجلس همراهی کرده بودند.
.
وحیده
تا جایی که به ذهن من می‌رسد، این رفتن به مجلس یک پروسه است که در دلش سه چهار کار انجام می‌شود. وقتی داریم امضا جمع می‌کنیم، به بهانه این که داریم امضا جمع می‌کنیم داریم بروشورهایی را به دانشجویان می‌دهیم. حداقل حدود دو هزار دانشجو به این ترتیب آن بروشور را خوانده‌اند و می‌فهمند که چنین چیزی وجود دارد و این بخش آگاه‌سازی کار ماست. بخش دیگر این که نماینده‌ای که در مجلس نشسته است وظیفه‌اش نمایندگی توست، نه نمایندگی دولت. وقتی به مجلس می‌روی در واقع داری وظیفه‌ی نماینده را به او یادآوری می‌کنی. جدا از این که آن نماینده واقعا این کار را انجام بدهد یا نه، من به عنوان فعال جنبش زنان که بخشی از جامعه‌ی مدنی است، وظیفه‌ام این است که وظیفه‌ی نمایندگان مجلس را به آنها یادآوری کنم و بگویم حق نداری خلاف منافع من (مردم) کار کنی.
.
فروغ سمیع‌نیا
من از کسانی بودم که با رفتن به مجلس خیلی موافق نبودم، با این شیوه‌ی کار موافق نبودم که به مجلس برویم و اعتراض کنیم. شیوه‌ی کار برای من مهم است. این که اول کار ما با شکایت از وزارت علوم، سازمان سنجش و دانشگاه‌ها شروع کردیم؛ این را من به نوعی متهم کردن آن نهاد می‌دانستم. اما رفتن به مجلس و صحبت کردن با نماینده‌های مجلس خیلی با خط فکری من جور در نمی‌آمد. اما اعتراض کردن، تجمع کردن مقابل مجلس به نظر من فرق می‌کند.
.
پرستو الهیاری
مجلس شورای اسلامی فعلا نهاد قانون‌گذار حکومت است. در واقع خیلی از این تبعیض‌های جنسیتی آموزشی که وجود دارد را همین مجلس تصویب کرده است. بومی‌گزینی جنسیتی و سهمیه‌بندی جنسیتی را خود مجلس تصویب کرده و کار ما یک جوری مخاطب قرار دادن مجلس هم هست. حالا ما از نماینده‌های مجلس در این پرونده شکایت نکرده‌ایم، اما این که ما دو هزار امضای اعتراضی را می‌بریم و به مجلس تحویل می‌دهیم، در واقع داریم نماینده‌های مجلس را هم مخاطب قرار می‌دهیم و مسئول می‌دانیم و می‌گوییم که ما به چنین تبعیض‌هایی اعتراض داریم که بعدها نگویند که کسی به ما نگفت، کما این که سر خیلی از طرح‌ها و لایحه‌ها گفته‌اند.