کودکان دستفروش افغان


۲۰ خرداد ۱۳۹۴


شهرزاد کیان


.جنگ دست از سر مردم افغانستان برنمی‌دارد. کودکان دستفروش افغان هم استثنا نیستند. آنها از کودکی برای زندگی می‌جنگند.
مهاجران افغان که در پی جنگ‌های خونین میان مجاهدین افغان و شوروی سابق در سال ۱۳۵۷ به کشورهای مختلف ازجمله ایران پناه بردند، تجربه‌های متفاوتی دارند. برخی از کشورهای میزبان آنها را به‌عنوان شهروندان خود پذیرفت و با تغییر نسل بحران‌های هویتی ناشی از مهاجرت برایشان کمتر شد؛ اما برخی از آنها، ازجمله کسانی که به ایران آمدند، باوجود هم‌زبانی و هم‌کیشی، همچنان درگیر مشکلات متعددی هستند و باید برای حقوق اولیه زندگی بجنگند.
هرچند در سال‌های نخستین با این استدلال که «ما مسلمانیم و آنها هم مسلمان‌اند»، مرزهای ایران به روی مهاجران گشوده شد، اما بعداً بسته به شرایط سیاست‌ها تغییر کرد. افغان‌ها بدون ویزا به ایران آمدند و در آغاز بیشتر در شهرهای شرقی ایران مثل تربت‌جام و تربت‌حیدریه و مشهد ساکن شدند و کم‌کم به شهرهای بزرگ دیگر کوچ کردند. مهاجران افغان اغلب در ساختمان‌سازی‌ها، دامداری‌ها و باغ‌ها و مزارع مشغول کار شدند. باوجود بحران‌های اقتصادی ناشی از انقلاب و جنگ در ایران کم‌کم مشکلات افزایش یافت. بحران اشتغال در ایران سبب شد دولت اجازه کارهای رسمی به این مهاجران ندهد. آنها که اغلب بدون اجازه رسمی در ایران اقامت داشتند، با گذشت زمان با مشقت فراوان زندگی خود را اندک سامانی دادند. غیرقانونی با افغان‌های دیگر یا با ایرانی‌ها ازدواج کردند، غیرقانونی بچه‌دار شدند و ایران دیگر برایشان خاک همسایه نبود. بعد از پایان جنگ به نفع مجاهدین افغان، جنگ‌های داخلی و سپس جنگ با طالبان شروع شد و این روند بازگشت به خانه را کند کرد و بسیاری از آنها دیگر حاضر به بازگشت به افغانستان نبودند.

.
از سویی دولت ایران برای حل بحران بی‌کاری تصمیم گرفت یک‌میلیون مهاجر غیرقانونی افغان را به کشورشان برگرداند اما این برنامه با موفقیت اجرا نشد، چراکه آنها حاضر نبودند ایران را ترک کنند. این اصرار و انکار تا ایجاد بحران سیاسی در افغانستان و ایجاد تنش و تیرگی روابط بین دو کشور پیش رفت.
تحصیل و پس از آن تابعیت، و مشکلات ناشی از آن ازجمله مسائلی است که کودکان افغانستانی در ایران با آن مواجه‌اند. کودکان افغانستانی، و کودکان زوج‌هایی متشکل از زن ایرانی و مرد افغان از تحصیل رایگان در مدارس دولتی ایران محروم‌اند. آن‌ها برای تحصیل در مدرسه‌های دولتی باید شهریه بپردازند و این کار برای بسیاری از این خانواده‌ها سخت و حتی غیرممکن است. مدارس خودگردان افغان نیز که با نیروهای داوطلب اداره می‌شوند به دلیل کمبود بودجه و امکانات از کیفیت آموزشی مناسبی برخوردار نیستند و به دلیل غیرقانونی بودن گاهی هم از فعالیت آن‌ها جلوگیری می‌شود. مطابق آمار در سال تحصیلی ۹۰-۸۹ بیش از چهارصد هزار کودک افغانستانی در ایران از تحصیل بازمانده‌اند. در پی فعالیت و اعتراض‌های نهادهای مدنی و مردمی، اخیراً در پی دستور رهبر، اعلام‌شده است که کودکان مهاجر افغان، حتی مهاجران غیرقانونی، حق تحصیل رایگان دارند. از سال تحصیلی ۹۴-۹۳ نیز وزارت آموزش‌وپرورش ایران اعلام کرده که از دانش‌آموزان اتباع خارجی مقیم ایران وجهی بابت ثبت‌نام در مدارس دریافت نمی‌شود و آن‌ها می‌توانند در مسابقات رسمی ورزشی و فرهنگی با نظر و تصویب کارگروه استان شرکت کنند. اما این دستور همه‌جا اجرا نمی‌شود و همچنان کودکان بسیاری هستند که از این امکانات ابتدایی محرومند.
.
فیلمی که می‌بینید در اردیبهشت ۱۹۹۴ گرفته شده و گفت‌وگویی است با دو کودک افغانستانی شش و هشت ساله که برای تأمین مخارج اولیه زندگی و تحصیلشان در محوطه اطراف مسجد جمکران در راه
قم به کاشان دستفروشی می‌کنند. آن‌ها فال می‌فروشند و دنبال خوشبختی می‌گردند.