عروسی دختر نوبالغ و مرد پیر به رسم خون بس


۹ بهمن ۱۳۹۴


زنان تی وی


این ویدیو توسط یک فعال کرد به دست ما رسیده است؛ صحنه‌هایی مستند از مراسم عروسی یک دختر نوبالغ با یک پیرمرد در کردستان ایران.

.

مردم محلی گفته‌اند که طایفه دختر به رسم خون بس و ایجاد صلح و آشتی بین دو طایفه، این دختر را بدون هیچ قید و شرطی به عقد این پیرمرد که از طایفه مقابل بوده است در آورده اند. به گفته اهالی روستا این دختربچه بعد از چند روز خودکشی کرده است. این فیلم متعلق به اواخر دهه هفتاد هجری شمسی است و هیچ سند روشنی از هویت دختر یا سرانجام او یا اینکه این ازدواج به رسم خون بس بوده است در دست نیست. بااین‌حال تفاوت سنی فاحش بین عروس و داماد و غمگین بودن عروس و خانواده او و تعلق داماد به یک روستای دیگر؛ احتمال اینکه این ازدواج خون بس باشد را تقویت می‌کند.

.

خبر تکمیلی: این فیلم برای نخستین بار توسط زنان تی وی در آگوست سال ۲۰۱۲ و  در اعتراض به ثبت رسم خون بس به‌عنوان سنت توسط سازمان میراث فرهنگی منتشر شد. پخش این فیلم همزمان با بیانیه جنبش زنان برای اعتراض به ثبت خون بس بوده است. این مستند در همان روزهای اول نزدیک به بیست هزار  بیننده داشته است. آیین “خون بس” که قرار بود در فهرست میراث ملی ایران ثبت شود بعد از یک هفته از پخش این ویدیو و پس از مخالفت‌های گسترده  علیه آن در این فهرست ثبت نشد تا تحقیقات درباره آن کامل‌تر شود.

.

خون بس چیست؟

.

خون بس رسمی دیرینه در برخی نقاط کشور است که در صورت مرگ یک یا چند نفر در درگیری و نزاع میان دو گروه از عشایر یا طوایف، ریش برای پایان دادن به اختلاف‌ها و جلوگیری از خون‌ریزی بیشتر، دختری از نزدیکان قاتل را به عقد یکی از نزدیکان مقتول درمی‌آوردند. گزارش‌ها حاکی است هنوز در برخی مناطق ایران  این رسم با حمایت‌های قبیله ای و عشیره ای در حال اجراست. این دختران به‌زور و بدون رضایت قلبی و در مقابل دیه فرد مقتول، به عقد یک عضو خانواده مقتول در می‌آیند. این دختران یا به‌هیچ‌عنوان راضی به چنین ازدواجی نیستند یا اینکه با اعمال فشار خانواده خود و با این استدلال که رضایت به چنین وصلتی مساوی با آزادی مقتول (یک عضو خانواده خود مثلاً برادر یا پسرعمو یا …) است، به چنین ازدواجی اجباری پاسخ مثبت می‌دهند. بنابراین این رسم، اساساً با اصل آزادی اراده‌ها مغایرت آشکار دارد و ناقض حقوق دختری است که برخلاف اراده خود “مجبور” می‌شود به نکاح کسی دربیاید که نمی‌خواهد. دخترانی که به‌اجبار عروس خون بس می‌شوند برای همیشه نسبت به زنان دیگر خانواده از حقوق کمتری برخوردارند.

.

 اقدام جمهوری اسلامی برای ثبت خون بس:

.

.

جمهوری اسلامی در مقابل این رسم سکوت پیشه کرده بود اما از فوریه ۲۰۱۰ در چهار استان فارس، کهگیلویه و به ویر احمد، چهارمحال بختیاری و لرستان، جلسات و رایزنی‌هایی مبنی بر ثبت ملی آیین “خون بس” در فهرست آیین‌های ملی ایران برگزار گردید. در جولای ۲۰۱۲ مسولین اداره میراث فرهنگی استان کهگیلویه و به ویر احمد اعلام کرد که پرونده ثبت ملی خون بس آماده ثبت‌شده است و بعد از فشار افکار عمومی و پخش این فیلم در زنان تی وی در سپتامبر ۲۰۱۲ اعلام کرد که چون دلایل کافی برای ثبت این رسم  ندارد فعلاً طرحان را در جلسه به تعویق انداخته است.

طرح ثبت خون بس با مخالفت گسترده فعالان حقوق زنان روبه‌رو شد و آن‌ها با ایجاد صفحات ویژه‌ای در شبکه‌های اجتماعی ازجمله فیس‌بوک و انتشار بیانیه با آن به مخالفت پرداختند.

در بیانیه ای با امضای بیش از سیصد تن از فعالان جنبش زنان که در سپتامبر ۲۰۱۲ منتشر شد گفته‌شده است که:

( زنی که در قبال خون به طایفه‌ای داده می‌شود “زندگی برده‌واری در پیش روی دارد” و “موارد افسردگی، فرار، خودکشی و خودسوزی در میان این زنان فراوان است.)

امضاکنندگان بیانیه در پایان از مسئولان خواسته‌اند “مانع ثبت ملی این سنت غیرانسانی و ضد زن شوند و ضمن گردآوری آمار و اطلاعات لازم در مورد میزان شیوع و پیامدهای آن، با خاطیان و قانون‌شکنان برخورد کرده و با فراهم کردن شرایط لازم، امکان شکایت و درخواست طلاق به زنان قربانی خون بس بدهد.”